Hurda Bronz ve Kızıl Talaş Fiyatları: Alaşım Standartları ve Bakır Oranları

Ağır sanayide, gemi inşaatında, hidrolik vana ve pompa imalatında, rulman yataklarında ve aşınmaya dayanıklı sonsuz vida redüktör dişlilerinde tercih edilen bronz (kızıl döküm) alaşımları, yüksek oranda Bakır (Cu) ve stratejik maden olan Kalay (Sn) içerir. Pirinç (sarı) hurdasına kıyasla çok daha yüksek ergitme sıcaklığına, üstün korozyon direncine ve düşük sürtünme katsayısına sahip olan bronz hurdaları, geri dönüşüm sektöründe en değerli demir dışı metal grupları arasında yer almaktadır. İçeriğindeki kalayın dünya borsalarındaki yüksek tonaj fiyatı, hurda bronz ve kızıl talaşın değerini sarı pirinçten çok daha yukarı taşımaktadır.

1. Hurda Bronz ve Kızıl Çeşitleri ve Alaşım Kodları

Sanayi tesislerinden, hidrolik atölyelerinden ve dökümhanelerden temin edilen bronz hurdaları DIN ve EN normlarına göre şu sınıflara ayrılır:

• Kızıl Döküm Hurdası (RG5 / RG7 - CuSn7Zn4Pb7): Vana gövdeleri, su armatürleri, pompa fanları ve hidrolik yataklardan çıkan en yaygın bronz türüdür. Yaklaşık %83-85 Bakır, %5-7 Kalay, %4-5 Çinko ve %5-7 Kurşun içerir.
• Fosfor Bronz Hurdası (CuSn8 / CuSn10 / CuSn12): Yüksek sürtünme ve ağır darbe altında çalışan burçlar, sonsuz vida dişlileri, yaylık kontak sacları ve kağıt sanayi valsleridir. %10 ile %12 arasında yüksek Kalay içerdiğinden standart RG5 kızıldan çok daha değerlidir.
• Alüminyum Bronzu (CuAl10Fe / CuAl9Ni): Gemi pervaneleri, denizaltı vanaları, kimya pompaları ve ağır pres kızaklarında kullanılan alüminyum-demir-nikel takviyeli süper korozyon alaşımıdır. Deniz suyuna ve aşırı aşınmaya karşı mükemmel direnç gösterir.
• Hurda Kızıl ve Bronz Talaşı: Torna ve freze tezgâhlarında işlenen bronz burç ve dişli imalatı artık talaşlarıdır. Sarı pirinç talaşı veya demir talaşıyla karışmamış temiz kızıl talaş fırınlarda doğrudan külçe dökümünde kullanılır.
• Kurşunlu Yatak Bronzu (CuPb15Sn8): Yüksek devirli krank mili yataklarında sürtünmeyi azaltmak için kullanılan yüksek kurşunlu bronz alaşımıdır.
• Silisyum Bronzu (CuSi3Mn): Kimya endüstrisinde asit kazanlarında ve denizcilik bağlantı elemanlarında kullanılan kaynak teli ve plaka hurdalarıdır.
• Mangan Bronzu: Yüksek mukavemetli köprü mesnetleri ve ağır iş makinesi pim burçları hurdalarıdır.

2. Bronz ile Sarı Pirinç Arasındaki Fark Nasıl Anlaşılır?

Atölyelerde sıklıkla birbirine karıştırılan bu iki metalin ayrımı ticari kazanç açısından son derece kritiktir:

1. Renk ve Oksidasyon Farkı: Sarı pirinç (CuZn alaşımı) parlak altın sarısı bir tona sahipken; bronz kızıl döküm kızıla çalan kahverengimsi ve mat bir renktedir. Eğe ile sürüldüğünde bronz kızıl talaş döker.
2. Kimyasal Bileşim ve Fiyat Etkisi: Pirinç ana alaşım elementi olarak ucuz olan Çinko (Zn) barındırır; bronz ise değerli olan Kalay (Sn) ve Kurşun (Pb) içerir. Kalayın ton fiyatı çinkonun yaklaşık 7-8 katı olduğundan bronz hurdasının kilogram fiyatı sarıya göre belirgin şekilde yüksektir.
3. Spektrometre Analizi: Gözle ayrımı zor olan parçalarda ER Metal olarak XRF alaşım analiz cihazı ile numunenin elementel yüzdesini kantar başında satıcının gözü önünde çıkarıyoruz.
4. Kıvılcım ve Yoğunluk: Bronz alaşımları pirince göre daha yüksek yoğunluğa (~8.7 - 8.9 g/cm³) sahiptir ve taşlandığında kıvılcım çıkarmaz.

3. Talaşta Nem ve Yağ Firesi Yönetimi

Bronz talaşları soğutma sıvıları ve bor yağı ile işlenir. Satış öncesinde santrifüj makinelerinde kurutulan veya süzgeçli kasalarda bekleterek yağı süzülen talaşlar, kantar tartımında sıfır fire kesintisiyle işlem görerek işletmelere maksimum kâr sağlar. Yağlı talaşlar açık havada yağmur altında bırakıldığında oksitlenir ve kararma yapar; bu nedenle talaşların kuru kapalı alanda varillenmesi tavsiye edilir.

4. Sıkça Sorulan Sorular

Fosfor bronz ile RG7 bronz fiyatı aynı mıdır?
Hayır, fosfor bronz içerisindeki kalay oranı (%10-12) RG7'ye (%7) kıyasla daha yüksek olduğundan fosfor bronz hurdası piyasada daha yüksek fiyattan işlem görür.

Bronz döküm hurdalarında çelik burçlar kesilmeli midir?
Bronz parçaların içine preslenmiş çelik rulman yataklarının sökülmesi, malzemenin saf bronz olarak kabul edilmesini sağlar ve kantar kesintisini önler.

Kızıl talaş alımında minimum tonaj sınırı var mıdır?
ER Metal olarak Ankara genelinde kilogram bazındaki küçük atölye talaşlarından yüzlerce tonluk fabrika partilerine kadar her hacimde yerinde alım ve peşin ödeme yapıyoruz.

Bronz hurdalarınızı hangi analiz cihazlarıyla test ediyorsunuz?
Tesislerimizde ve sahada Thermo Niton ve Olympus marka kalibrasyonlu XRF analiz spektrometreleri kullanıyoruz.