Dökme demirler, içerdikleri yüzde iki ila yüzde dört buçuk arası karbon ve yüzde bir ila yüzde üç arası silisyum oranlarıyla çelikten ayrılan, mükemmel eriyik akışkanlığına ve yüksek basma dayanımına sahip en temel ağır sanayi malzemeleridir. Geri dönüşüm pazarında döküm hurdaları temel olarak iki ana gruba ayrılır: Gri Pik Döküm yani Lamel Grafitli Dökme Demir GG serisi ve Sfero Döküm yani Küresel Grafitli Dökme Demir GGG serisi. İki malzeme grubu arasında mekanik tokluk, darbe direnci ve dökümhane ikincil ergitme kalitesi açısından belirgin farklar bulunur. Sfero döküm hurdaları indüksiyon fırınlarında nodülariteyi bozmayan temiz kimyasal yapısı sayesinde genellikle pik döküme kıyasla daha yüksek fiyattan işlem görür. Dökümhane ve çelikhane sektörleri her iki tip için de sürekli hammadde talebi duymaktadır.
1. Pik Döküm ve Sfero Döküm Arasındaki Metalurjik Farklar
İki döküm türünün kimyasal ve mikroyapısal özelliklerini anlamak doğru fiyatlandırma için şarttır:
- Pik Döküm (Gri Dökme Demir GG20, GG25, GG30): Karbon yapısı mikroskobik ince lamel grafitler halindedir. Titreşim sönümleme yeteneği harikadır ancak çekme gerilimi düşüktür ve kırılgandır. Motor blokları, fren diskleri, kalorifer petekleri, makine gövdeleri ve kanalizasyon borularında kullanılır.
- Sfero Döküm (GGG40, GGG50, GGG60): Sıvı metale magnezyum ve seryum aşılaması yapılarak grafitlerin küresel nodüller haline getirilmesiyle üretilir. Çelik benzeri esneklik ve yüksek darbe dayanımı kazanır. Rögar kapakları, krank milleri, hidrolik vana gövdeleri ve rüzgar türbini taşıyıcılarında kullanılır.
- Temper Döküm Hurdaları: Boru ekleme fittingleri imalatında kullanılan dövülebilir dökümdür ve sektörde ayrı bir kalem olarak fiyatlandırılır.
2. Sahada Pik ve Sfero Döküm Ayrıştırma Testleri
Atölyede ve hurda sahasında iki dökümü ayırt etmek için uygulanan pratik yöntemler şunlardır:
- Çekiç Darbe Testi: Pik döküm sert bir balyoz darbesinde cam gibi gevrek kırılarak koyu gri kristalli bir kesit verir. Sfero döküm ise darbede kolay kırılmaz, esner veya ezilir ve sünek kopma gösterir.
- Kıvılcım Testi: Taşlama yapıldığında pik döküm kısa kırmızımsı ve az sayıda kıvılcım saçar; sfero döküm ise çeliğe benzer daha uzun parlak sarı kıvılcımlar üretir.
- Talaş Testi: Torna tezgahında pik döküm toz şeklinde ufalanarak dökülürken, sfero döküm küçük helisler şeklinde talaş bırakır ve bu ayrım pratik olarak kesindir.
- Ses Testi: Pik döküm bir yüzeye vurulduğunda tok ve kısa bir ses çıkarır; sfero döküm ise daha uzun ve tınlayan çan benzeri bir ses verir.
3. Dökümhane Ergitme Şartları ve Hurda Hazırlığı
Kupola ve indüksiyon fırınlarında pik döküm ergitilirken aşırı paslı, yağlı ve emaye kaplı dökümler cüruf miktarını artırır ve fırın astar ömrünü kısaltır. Bu nedenle temiz döküm makine kırıkları ve motor blokları en yüksek kalitede döküm hurdası olarak kabul edilir. Yanmış kalorifer ızgaraları ise kükürt ve oksijen içerdiğinden daha düşük fiyata sınıflandırılır. Sfero döküm hurdaları ise nodülariteyi koruyan temiz yapısıyla fırınlarda doğrudan sfero döküm üretiminde tercih edilir ve bunun prim değeri pik döküme göre açıkça yüksektir.
4. Piyasa Eğilimleri ve Fiyat Analizi
Döküm hurda fiyatları ISRI sınıflandırmasına, yerli dökümhane talebine ve dünya demir cevheri piyasasına bağlıdır. Özellikle rüzgar enerjisi sektörünün büyümesiyle sfero döküm talebi artmaktadır çünkü türbin ana gövdeleri ve yataklama kasnaklarında GGG50 kalite sfero kullanılır. Pik döküm ise otomotiv fren diski ve motor bloğu talebine paralel seyreder.
5. Ankara Döküm Hurdası Alım Noktaları
Ostim, İvedik, Sincan Dökümcüler Sitesi ve Başkent OSB bölgelerindeki dökümhanelerden, fabrika revizyonlarından ve kentsel dönüşüm yıkımlarından çıkan pik, sfero ve çelik döküm parçalarını kendi vinçli araçlarımızla yerinden alıyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Döküm kalorifer petekleri pik döküm müdür?
Evet, eski tip dilimli kalorifer petekleri yüksek kaliteli gri pik dökümdür. Radyatör vanaları söküldükten sonra döküm fiyatından satılır.
Rögar kapakları pik mi sfero mudur?
Eski hafif rögar kapakları piktir; ancak günümüzde karayolları standartlarına uygun ağır taşıt trafiğine dayanıklı kapakların tamamı sfero GGG50 dökümdür.
Pik döküm kaynağı tutar mı?
Pik döküm yüksek karbonlu olduğu için standart elektrotla kaynamaz, özel nikel alaşımlı döküm elektrotları ve ön ısıtma gerektirir.