Havacılık, uzay mühendisliği, modern savunma sanayi sistemleri, kimyasal proses tesisleri ve ileri medikal implant imalatında kullanılan titanyum (Ti), olağanüstü yüksek mukavemet/ağırlık oranı, 1668°C gibi çok yüksek erime sıcaklığı ve aşırı agresif ortamlarda dahi bozulmayan mükemmel korozyon direnci ile modern sanayinin en stratejik süper metallerindendir. Doğadan birincil madencilik ve Kroll prosesi ile saf titanyum süngeri üretmek aşırı yüksek elektrik enerjisi ve karmaşık kimyasal rafinasyon gerektirdiğinden, havacılık ve 5 eksenli CNC talaşlı imalat fabrikalarından çıkan hurda titanyum parça ve talaşları ikincil metalurji ergitme tesisleri için paha biçilmez bir hammadde kaynağıdır. Doğru sınıflandırılan ve kimyasal analizi yapılan titanyum hurdaları dünya borsalarında çok yüksek primlerle işlem görür. Titanyum geri dönüşümü hem enerji tüketimini yüzde 95 oranında azaltır hem de yerli sanayinin hammadde tedarik zincirini güvence altına alır.
1. Titanyum Sınıfları ve Sanayi Alaşım Kodları
Endüstriyel geri dönüşüm tesislerinde ve vakum ergitme fırınlarında işlem gören başlıca titanyum kaliteleri şunlardır:
- Ticari Saf Titanyum (CP - Grade 1, 2, 3, 4): Kimya endüstrisinde asit eşanjörleri, klor gazı boruları, reaktör gövdeleri ve deniz suyu arıtma tesislerinde kullanılan korozyona dirençli saf titanyum plakalar, teller ve dikişsiz borulardır.
- Ti-6Al-4V Alaşımı (Grade 5): %90 Ti, %6 Al, %4 V içerir. Jet motoru kompresör disk ve pallerinde, roket gövdelerinde ve zırh plakalarında kullanılır. Küresel pazarın %50'sini oluşturur.
- Medikal Ti (Grade 23 ELI): Kemik plakaları, kalça protezleri ve diş implantı imalat artıklarından çıkan biyouyumlu düşük interstisyel titanyumdur.
- CNC Talaşı: Savunma parçalarının işlenmesinden çıkan parlak talaşlardır. Yağdan arındırılmalı, çelikle karıştırılmamalıdır.
- Beta Alaşımlı Ti (Ti-10V-2Fe-3Al): Ağır iniş takımlarında kullanılan süper alaşımlardır.
2. Titanyum ile Paslanmaz Çelik ve Alüminyum Nasıl Ayrılır?
Atölye ortamında titanyumu diğer gri metallerden ayırt etmek için şu testler uygulanır:
- Kıvılcım Testi: Taşlama taşına tutulduğunda titanyum göz alıcı parlak beyaz-mavi yıldız kıvılcımlar saçar. Paslanmaz çelik koyu sarı kıvılcım verir.
- Yoğunluk Dengesi: Titanyum 4.51 g/cm³ ile alüminyumdan ağır, çelikten yarı yarıya hafiftir.
- XRF Spektrometre: ER Metal uzmanları sahaya taşınabilir alaşım spektrometresi ile gelerek V, Al ve Ti yüzdesini 5 saniyede analiz eder.
- Seramik Çizme Testi: Titanyum cam yüzeye sürtüldüğünde kalıcı koyu gri iz bırakır.
3. Titanyum Talaşının Saklanması ve Yangın Güvenliği
Titanyum talaşı ince partiküllü olduğunda yüksek sıcaklıkta yanıcıdır ve D Sınıfı yangın riski taşır. Kesinlikle su ile söndürülmemeli, kuru D sınıfı toz söndürücüler veya kuru kum kullanılmalıdır. Talaşların bor yağından arındırılarak sızdırmaz saç varillerde kapalı alanda stoklanması işletme güvenliğini sağlar ve kantar firesini sıfıra indirir. Yağlı talaşların santrifüj kurutuculardan geçirilmesi ergitme kalitesini maksimize eder ve vakum ark ergitme fırınında ürün saflığını yükseltir.
4. Piyasa Dinamikleri ve Ekonomik Önem
Küresel titanyum hurda fiyatları LME Ferro-Titanium spot piyasası, ABD DFAR savunma düzenlemeleri ve Rus-Ukrayna jeopolitik gerginliklerine doğrudan bağlıdır. Türkiye'nin yerli titanyum üretimi bulunmadığından tüm saf ve alaşımlı titanyum ithal edilir. Bu durum hurda titanyumun stratejik önemini artırır. Havacılık bakım-revizyon tesislerinden çıkan uçak iniş takımları, motor bıçakları ve kaporta panel kırpıntıları en yüksek primli hurda grubunu oluşturur.
5. Ostim ve İvedik Bölgesinde Titanyum Hurda Alımı
Ankara Ostim OSB, İvedik OSB, Sincan ASO ve Kahramankazan HAB bölgelerindeki savunma sanayi taşeronu atölyelerden titanyum levha kırpıntıları, kütük fireleri, parça ve talaş hurdalarını yerinde mobil analiz ve anında nakit/havale ödeme ile teslim alıyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Titanyum talaşı paslanmaz çelik talaşıyla karışırsa ne olur?
Karışım durumunda vakum ark ergitme tesisleri malzemeyi kabul etmez ve malzeme değersiz genel çelik talaşı fiyatına düşer. Talaşları tezgahta kaynağında ayrı varillere toplamak şarttır.
Hurda titanyum fiyatı neye göre belirlenir?
LME ve Ferro-Titanium uluslararası spot piyasası baz alınarak alaşım türü, parça ebadı, nem/yağ oranı ve tonajına göre belirlenir.
Medikal titanyum hurdalarında sterilizasyon şart mıdır?
İmalat artığı sıfır parçalarda gerekmez, ancak ameliyathane revizyon artıklarında tıbbi atık dekontaminasyon belgesi talep edilebilir.
Ti-6Al-4V talaşının kilogram fiyatı saf titanyumdan yüksek midir?
Evet, Grade 5 alaşımı havacılık sektöründe doğrudan yeniden ergitilerek kütüğe dönüştürülebildiği için saf titanyumdan daha yüksek prim alır.